12 jun. 2017

Novas soberanías: alternativas ao modelo extractivista baseado na dominación de persoas e ambiente


Hildebrando Vélez sinala que, da loita pola soberanía e do desenvolvemento do concepto de soberanía, hai algúns aspectos a destacar. Desde a filosofía e a política emerxe a necesidade de adoptar unha postura ética que convida á construción de sociedades sustentables, con respecto pola vida e polas xeracións vindeiras, e co principio de precaución como ferramenta de construción de xustiza para cos outros. Debates sobre a relación entre “o soberano” e “o pobo” lévannos a asumir unha postura sobre as formas de goberno, a descentralización do poder, etc., que poida validarse como alternativa a un modelo que está a deixar a demasiadas persoas nas periferias. Así mesmo, cando de gobernanza se trata, hai que referirse a políticas sectoriais concretas, por exemplo, á maneira como se aproveita e usa a enerxía, como e para que se producen os alimentos, ou como se manexa a información neste mundo hiperconectado con TIC. A soberanía condúcenos a tomar postura fronte á democracia e o exercicio real de cidadanía, que non pode quedar suxeita á democracia formal atrapada polas elites que monopolizan o sistema representativo, nin pode reducirse á seguridade do capital e a tecnociencia que nos fan cada vez máis dependentes e menos conscientes, co perigo de que o modelo extractivo nos leve até o punto de non retorno para os ecosistemas. Preocúpanos especialmente o optimismo tecnolóxico que fomenta o pensar que “aparecerá algo” que reverta a situación, aínda que sexa a posibilidade de levar o modelo a outros planetas abandonando o actual cando xa non sirva aos intereses da elite que, ao cabo, será a beneficiada. Por iso, como sinala tamén Hildebrando, é fundamental na loita pola soberanía fomentar a interrelación entre os pobos, máis aló dos límites ficticios que promoven os estados.

A soberanía popular, en definitiva, é o poder auto-constituínte (que fixa as súas propias regras e acátaas) que deriva da unidade dos pobos, dos desposuídos e os desterrados, orientando a súa capacidade de autogobernarse e crear novas institucións e novas relacións económicas e sociais, ou cando menos de cuestionar as políticas e institucións tradicionais e incidir sobre elas, para edificar un mundo sustentable entre os seres humanos e cos ecosistemas. Trátase, pois, dun concepto que bebe moito dos movementos autoxestionarios, aumentando a co-responsabilidade das comunidades, parte importante dos sistemas complexos para solucionar problemas complexos que Elinor Ostrom estudou.

Sen dúbida as soberanías están a construírse a partir accións concretas como as loitas populares en lugares diversos do mundo, desde as comunidades rurais hondureñas que están a ser presionadaspor intereses extractivistas, aos colectivos de makers no rural galego, ou de quen buscan modelos de empresa alternativos como o cooperativismo enerxético. Un dos retos que esta situación expón é o de fortalecer o traballo pedagóxico con e para que a sociedade civil orientemos soberanamente o noso futuro no acceso aos servizosbásicos que necesitamos para vivir, e que ademais son un dereito humano (que en demasiadas ocasións os estados, no caso de recoñecelos, non están en condicións de asegurar). A construción de alternativas cara a unha nova matriz enerxética, alimentaria ou dixital que rompen co colonialismo tecnolóxico e a dependencia científica, é outro alicerce fundamental nesta loita. Detrás das novas tecnoloxías, dado o contexto en e para o que naceron, hai monopolios que impiden a ecosuficiencia e a ecoeficiencia, así como o aproveitamento democrático das mesmas para asegurar unha vida mellor e o ben común. 

O reto é procurar que as soberanías enerxéticas, alimentaria, dixital, etc., sexan factores de unidade das loitas e permitan instaurar no mundo xustiza e equidade. Neste sentido hai que construír os “vivideiros” que dicía Hildebrando (ou sementes demostrativas, como se mencionaba no documento “Organizaciones de la Sociedad Civil Inteligentes”), lugares e espazos dounde vivir e construír esta soberanía, a modo de pequenas sementes de demostración do cambio. 

...pequenas sementes de demostración e cambio...


Estas soberanías danse articuladamente, por exemplo a soberanía alimentaria non pode ser dependente de tecnolóxicas petroadictas, como tampouco o pode ser o coidado das sementes de agroquímicos derivados do petróleo, ou de máquinas cuxo software e mecánica están cubertos por patentes (non tan distintas das patentes de sementes). Así que estas soberanías son tamén, en sentido xeral, unhas formas de ser, de habitar e ocupar os espazos e construír as paisaxes; son maneiras de relacionar a nosa espiritualidade, o noso corpo e o noso territorio, ou os nosos grupos de afinidade na rede, como cidadanía que pode pensar e colaborar cada vez máis globalmente (cidadanía dixital).

No hay comentarios: